Wat mij al jaren interesseert is hoeveel budgettering hogescholen krijgen voor het opleiden van vakbekwame studenten. Het antwoord is €44.840 euro. In dit artikel leg ik uit hoe de hogescholen voor het grootste deel aan hun financiering komen.

Inkomen vanuit het rijk

De hogeschool krijgt jaarlijks een bijdrage voor de inschrijvingsbekostiging. Dit wordt berekend over het aantal studenten van twee jaar terug. Als de hogeschool dit jaar veel meer nieuwe studenten binnenhaalt, dan hebben ze een financieringstekort en worden reserves van de bank aangeroepen om het begrotingstekort weg te werken.

Tegelijkertijd krijgt de school collegegeld van hun studenten. In 2019 was dit €2.060 per leerling. Tel dat bij de inschrijvingsbekostiging (in 2019 was dat €6.908) op, en je komt uit op een totaalbedrag van €8.968 per leerling per schooljaar.

De inschrijvingsbekostiging varieert ieder jaar weer. Dat komt doordat het Ministerie van Onderwijs elk jaar een nieuw bedrag voor de inschrijvingsbekostiging ter beschikking stelt. Dit bedrag wordt gedeeld door het aantal inschrijvingen en verdeeld over de hogescholen. Zo kan het dus zijn dat de school het ene jaar een paar honderd euro meer inkomsten per leerling heeft dan het andere jaar, wat op macroniveau leidt tot miljoenen euro’s verschil.

Beloning

Zodra een student zijn of haar bachelor behaalt, krijgt de hogeschool een diplomeringsbonus voor haar inzet. Deze bonus bedraagt eenmalig de inschrijvingsbekostiging.

In vergelijking met de Verenigde Staten doet Nederland het goed. Daar betalen studenten tussen de 10.000 – 40.000 dollar per schooljaar door het gebrek aan subsidiëring, volgens studeren-amerika.nl. Dat is voor mij onvoorstelbaar. Juist investeren in onderwijs bevordert de ontwikkeling van een land op korte én op lange termijn.

Uitzonderingen

Als een student een eerdere HBO bachelor opleiding niet heeft afgemaakt en daarmee, laten we zeggen, al twee jaar van zijn tijd verspild heeft aan een opleiding, dan zal de nieuwe hogeschool daar problemen mee ondervinden. Het rijk vergoed namelijk tot maximaal 4 jaar de opleidingskosten van een student. In dit geval zal de hogeschool maximaal 2 jaar de inschrijvingsbekostiging vanuit het rijk ontvangen, 4 jaar het collegegeld van de student en, als die student de opleiding afmaakt, een prestatiebonus van nog eens de inschrijvingsbekostiging.

Dit geldt ook voor langstudeerders: als een student 5 jaar over zijn opleiding doet, dan krijgt de school 4 jaar inschrijvingsbekostiging, 5 jaar collegegeld en een diplomeringsbonus.

Kwaliteitsgelden en andere subsidies

Naast de bijdrage per student, hebben hogescholen ook recht op kwaliteitsgelden. Dit is geld dat het rijk heeft bespaard met het afschaffen van de studiebeurs; het resultaat is dat dit geld naar de hogescholen gaat ter verbetering van het onderwijs. Initiatieven kunnen zijn: betere introducties, digitalisering van de lesstof, verbetering van de lesruimtes, meer persoonlijke aandacht of inzet voor bijles. Deze initiatieven worden niet gebenchmarkt; maar kwalitatief beoordeeld om de aanvraag met een jaar te verlengen. Het bedrag van de kwaliteitsgelden wordt verdeeld over de studentpopulatie. In Nederland hebben we 446.000 HBO studenten (2020, onderwijsincijfers.nl). Deel het bedrag van de kwaliteitsgelden (ref. rijksoverheid.nl) door 446.000 studenten en doe dat keer het aantal leerlingen op een hogeschool. Dit is het bedrag waarvoor de hogeschool zo ongeveer in aanmerking komt.

Hoewel er 446.000 HBO studenten zijn, verschilt het type opleiding. De een volgt een voltijd opleiding en de ander een deeltijd of associate degree. De bedragen zullen onderling dan ook anders verdeeld worden per hogeschool. Dat maakt het vaststellen van een vast bedrag moeilijk.

Naast de kwaliteitsgelden, kan een hogeschool tot 3.6 miljoen aan subsidies ontvangen voor een lectoraat (ref. nwo.nl) en mogelijk ook voor bijzondere voorzieningen.

Overzicht

De hierboven geschetste situatie heb ik aan de hand van een tabel verduidelijkt zodat je een goed beeld krijgt van het inkomensmodel. In deze tabel zie je hoe een langstudeerder wordt bekostigd; in jaar 5 krijgt de school geen inschrijvingsbekostiging meer. De afstudeerbonus maakt dit gebrek weer goed.

Jaar 1Jaar 2Jaar 3Jaar 4Jaar 5AfstudeerbonusTotaal
Inschrijvingsbekostiging€ 6.908€ 6.908€ 6.908€ 6.908€ –€ 6.908€ 34.540
Collegegeld€ 2.060€ 2.060€ 2.060€ 2.060€ 2.060€ –€ 10.300

In de tabel hierboven ga ik er van uit dat een school ieder jaar hetzelfde bedrag ontvangt. Dat is niet waar. Dit bedrag verschilt per jaar en wordt jaarlijks tijdens Prinsjesdag bekend gemaakt. Het totaalbedrag kan dus met enkele honderden euro’s verschillen.

De totale inkomsten zien er anders uit. Laten we zeggen dat Hogeschool XYZ twee jaar geleden 12.500 studenten had, en dit jaar 2.500 afstudeerders heeft die in aanmerking komen voor de diplomeringsbonus. De inkomsten van de school zijn dan als volgt.

OnderwijsopslagOnbekend (bijzondere voorzieningen)
Onderzoek€ 3,6 miljoen (lectoraat)
Kwaliteitsgelden€ 3,3  miljoen (t-2, in dit geval is 121 miljoen als overheidsbedrag gebruikt)
Studentgebonden€ 103,6 miljoen (inschrijvingen, diplomeringsbonus (12500×6908 + 2.500×6908))
Collegegeld€ 25,8 miljoen (rechtstreeks van de student (12.500×2060))
Totaal€ 136,3 miljoen

Overige bronnen

2019 nos.nl, Verdeling kwaliteitsgelden onder hogescholen.  https://nos.nl/op3/artikel/2303464-waar-ging-het-geld-van-de-afschaffing-studiebeurs-naartoe.html
2020 rijksoverheid.nl, Budgetten kwaliteitsbekostiging 2019-2024.  https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/hoger-onderwijs/kwaliteitsafspraken-hoger-onderwijs
2019, scienceguide.nl. Quote: “Instellingen ontvangen geen inschrijvingsbekostiging voor studenten na de nominale inschrijfduur”,  https://www.scienceguide.nl/wp-content/uploads/2019/01/1406535BekostigingssystematiekHOeindrapport27augustus2018-1.pdf.
2019, rijksbegroting.nl. Hoofdbekostiging HBO 2020 (gedeeld door 445.000 leerlingen, keer n studentpopulatie school) .   https://www.rijksbegroting.nl/2019/voorbereiding/begroting,kst248513_14.html